|
Books > Afrikaans > Taal en Letterkunde
In Kinderlê kom verse oor die kwesbaarheid van kinders,
swangerskapsverlies, genderkwessies, die liefde en erotiek, en
geestesgesondheid aan die bod. Die titel is die naam van ’n
monument by Steinkopf in die Noord-Kaap ter herinnering aan ’n
kinderuitwissing wat daar plaasgevind het – ’n historiese gegewe wat
nie wyd bekend is nie.
’n Afdeling in die bundel word aan verse gewy
wat dié verhaal vertel. In ander afdelings word narratiewe verse
gebruik om te vertel van die ontstellende belewenis van opname in ’n
psigiatriese instelling, en van ’n miskraam. Laasgenoemde tema is
nog weinig in Afrikaanse digkuns ondersoek. Voorts word erotiese
ervarings treffend, evokatief en met ’n tikkie humor verwoord. Julius
tree dikwels in gesprek met haar literêre voorgangers en betrek dan
die huidige sosiopolitiek.
Soos met Uit die kroes, haar bekroonde
debuutbundel, verruim sy Afrikaans met die gebruik van
Gariepafrikaans en Nama-woordeskat in haar jongste bundel.
Met hierdie digbundel is die gedagtes en diep gevoelens van die
digter vasgevang soos hy die pad aanskou op sy lewenstog. Die
tweede bundel is weereens 'n opregte uitbeelding van die innerlike
gevoel en emosies van menswees. Liefde, geloof, die pyn van
teleurstelling, en nuwe hoop vir die toekoms vorm 'n goue draad
deur die bundel wat die leser sal vasvang in die woorde van Raymond
Bridges.
Die temas in hierdie bundel sluit deels aan by temas uit sy vorige
bundels, maar daar is ook heelwat nuwe onderwerpe. Die gedigte oor
musiek, die skilderkuns en die letterkunde in afdelings I en IV
toon weer eens Crous se vernuf in die ontginning van intertekste,
terwyl die homoerotiese gedigte in afdeling VI voortbou op die tema
in sy tweede bundel.
Met hierdie bundel sluit Marais aan by sy bundel Aves wat uitsluitlik oor voëls gehandel het, maar in Diorama val die klem op diere.
Marais is bekend daarvoor dat sy gedigte respek het vir wetenskaplike kennis: Die wetenskaplike name van spesies word by die gedigte gegee, die feite moet korrek wees en die habitatte waarin die diere, plante en voëls voorkom, word versigtig uitgebeeld.
Hierdie bundel bevat ook gedigte oor die paleontologie en navorsers soos Jane Goodall, Richard Leakey en die Suid-Afrikaanse paleontoloog Philip Tobias.
In hierdie debuutbundel word ’n liefdesgeskiedenis vertel soos dit
deur verskillende stadiums beleef word deur die spreker. Aan die
begin soek die spreker na ’n manier om sy liefde duidelik genoeg
uit te druk; dan volg die ontnugtering en die belewenis van die
geliefde as ’n lee dop, en uiteindelik volg die misnoegde ervaring
van mislukking. Die hele bundel staan in gesprek met Oscar Wilde se
roman, The picture of Dorian Gray, waarin die jong Dorian Gray wens
dat sy afbeelding in ’n skildery sal verouder, terwyl hyself jonk
bly.Die gedigte verwoord in hierdie bundel die aftakelingsproses en
boots die briefvorm van die Wilde-roman implisiet na. Soos in die
roman word die grense tussen werklikheid, verbeelding en kuns in
die gedigte dikwels oorskry. Die atmosfeer van verval van die
Wilde-roman word ook in talle van die gedigte opgeroep.
In this publication, two separate texts that should be read
alongside the authoritative Marais biography, Die groot verlange,
is made available in a single volume. Eugene Marais and the Darwin
Syndrome explores the role that the father-son relationship
possibly could have played in Marais’s inability to complete his
magnum opus. Die dowwe spoor van Eugene Marais, an informal source
book, includes facts and names that were concealed or suppressed in
the biography. In hierdie publikasie word twee afsonderlike tekste
wat naas die gesaghebbende Marais-biografie, Die groot verlange,
gelees moet word, in een volume uitgegee. Eugene Marais and the
Darwin Syndrome ondersoek die rol wat die pa-seun-verhouding
moontlik kon gespeel het in Marais se onvermoe om sy magnum opus te
voltooi. Die dowwe spoor van Eugene Marais, ’n informele bronneboek
by Marais se lewensverhaal, bevat feite en name wat in die
lewensverhaal verswyg of verdoesel is.
Ben Viljoen (1868–1917) was ’n prominente jonger generaal in die
Anglo-Boereoorlog, maar ná die oorlog is hy nie opgeneem in die
nuwe politieke elite van die Afrikaners nie. Nadat hy die eed van
getrouheid op St. Helena onderteken het, het hy noot weer permanent
na Suid-Afrika teruggekeer nie.
Carel van der Merwe het besluit om Viljoen se spore te volg na
Brittanje, Nederland, Mexiko en Amerika en te gaan uitvind hoe dit
gebeur het dat dié Boereoorloggeneraal burgerskap van vier
verskillende lande gehad het, die ster was van ’n
Boereoorlogskouspel, aan ’n Mexikaanse revolusie deelgeneem het, as
vredeskommissaris tussen die Yaqui-Indiane opgetree het en voor sy
dood op die punt was om ’n film in Hollywood te vervaardig.
’n Prentjie van ’n komplekse persoonlikheid kom na vore wat
herinner aan ’n deel van die huidige generasie Afrikaners – minder
godvresend, gemaklik in verskillende kulture, en bereid om te
emigreer wanneer hulle dink dit tot hul voordeel is.
Charles J. Fourie se Vrededorp handel oor die geboorte van die Nuwe
Suid-Afrika in 1990 en 1994. Dit is egter nie net 'n poltieke drama
nie. Die oortuigende en diepgaande karakteruitbeelding sorg dat dit
'n algemeen menslike trefkrag het. Die drama bestaan onder meer uit
'n toneelstuk binne 'n toneelstuk. Samuel Beckett se Waiting for
Godot word deur drie van die karakters opgevoer. Die absurde
situasie van Beckett se stuk kry 'n besondere sinvolheid in Fourie
se verwerking daarvan. Die stuk eindig met 'n fiktiewe, gespeelde
vooruitflits na 2004. Dit plaas die voorafgaande gebeure in 'n
nuwe, skrynende perspektief. Vrededorp is bekroon met die 2005 KKNK
/ Nagtegaal toekenning vir Beste Nuwe Drama. Kobus Burger, Beeld se
teaterresensent, het van die stuk gese: "Fourie vermeng die
persoonlike, sosiale, politieke en maatskaplike meesterlik in 'n
verhoogwerk wat 'n mens diep raak."
Briewe van Peter Blum bevat briewe wat die digter tussen 1955 en 1966 aan literere persoonlikhede van sy tyd geskryf het. Die briewe van die digter Peter Blum, wat beskou word as die voorloper van Breyten Breytenbach, is geskryf aan bekende letterkundiges soos D J Opperman, W E G Louw, Van Wyk Louw, Ernst Lindenberg, Jan Rabie, Uys Krige, Barend Toerien.
In 1902 het 'n jong Boeretelegrafis en offisier, Filip Pienaar, uit
ballingskap in Portugal een van die eerste boeke oor die
Boereoorlog geskryf: With Steyn and de Wet. 'n Maand na publikasie
is die boek verban – waarskynlik vanwee verwysings in die boek na
die juiste feite oor die omstrede figuur van generaal F.J. Pienaar,
asook leidrade oor wat met die sogenaamde "Krugergoud" kon gebeur
het. Hierdie interessante relaas is die vroee voorgeskiedenis en
wat met die skrywer in die oorlog en in ballingskap in Portugal
gebeur het.
In hierdie bundel loop die skrywer op sy kinderspore terug na die
dorre Kalahari soos dit in die 1930's daaruit gesien het en word
verskeie gebeure en emosies weer opgeroep: 'n lieflinghond wat in
die duinestrate agterbly, 'n verharde pa, ontbering en uiteindelik:
liefde. Onder verskeie prikkelende opskrifte – "Die
Krismishoenders", "Agarob", "Weggooikinders", "Bruilof vir oom
Wessel", "Oubaas Vogelbruck se stompore" – gee die 27 vertellings
'n helder beeld van 'n kind se grootword in die Kalahari. Dr.
Willem D. Kotze is in 1931 op die plaas Texas langs die
Nossobrivier in Namibie gebore. As kind het hy, agter die
karakoeltrop en beeste, sy vader se Kalahariplaas Wilheben
deurkruis.
In Heilna du Plooy se derde digbundel besin sy veral oor
verskillende soorte verhoudings: die verhouding met Suid-Afrika en
die stamlande van Afrikaanssprekendes, verhoudings met familie en
geliefde vriende, die verhouding met die persoonlike en kollektiewe
verlede en verskillende vorms van magsverhoudings. ’n Besonder
treffende reeks in die bundel handel dan ook oor die verhouding
tussen jagter en prooi, die skuld van die maghebber en die
offerande van die ondergeskikte, wat in die vorm van ’n gesprek met
’n reeks beeldhouwerke van Maureen Quin gegiet word. By hierdie
reeks sluit verdere gedigte oor die skepping van kuns aan, wat
teenoor ’n reeks oor ’n oppervlakkige verbruikerskultuur gelees kan
word. Die bundel word afgesluit met ’n aantal elegiese verse en
twee verse oor die eenvoudige waardigheid van sorg en
mededeelsaamheid.
Die digter ondersoek die slopingsproses wat op sowel fisiese as
emosionele vlak voltrek word. Dit affekteer onder andere huise en
tuine maar ook menslike verhoudings en die kort bestek van die mens
se lewe. Die tou is hier 'n betekenisvolle simbool wat hede en
verlede verbind. Teenoor aftakeling en afslyting staan die herstel
van die gees in menslike verhoudings, groei, die behoud van
herinnering en beweging deur ruimtes en ervaring om nuwe
moontlikhede oop te maak.
Aan die hand van eietydse dokumentasie het Karel Schoeman in
hierdie titel die lewe herkonstrueer van sy Suid-Afrikaanse
stamvader, die Duitser Hendrik Schoeman uit Sleeswyk-Holstein, wat
in 1724 as matroos in diens van die VOC die Kaap bereik het, 'n
prekere bestaan gemaak het as veeboer in die binneland van
Suid-Afrika, en in 1765 in armoede in die huidige Klein-Karoo
oorlede is. Soos Schoeman opmerk, is hierdie man in verskeie
opsigte geskik om as "tipiese" stamvader uit die Kompanjiestyd
beskou te word.
Dit is die sewentigerjare. Nelle Dreyer is negentien jaar oud en
bly in die Kaap. Nadat sy as Maties se sjampanjenooientjie gekroon
is, droom sy net van een ding: om topmodel in Europa te wees. Sy
sou gou uitvind dat dit nie maklik is nie. Sy neem die leser terug
na haar kinderjare, haar jongmeisiejare, die verlies van haar
maagdelikheid en die kort, uitbundige studentelewe wat sy gehad het
voor daar deure oopgegaan het oorsee. Uiteindelik is dit 'n bitter
eerlike werk. Nelle was jonk in die dae van die sogenaamde
seksrevolusie, en sy het daardie vryheid ten volle omarm. Maar,
seksuele vryheid het gevolge – en die manuskrip is ook ontsettend
eerlik oor die hartseer tye wat Nelle beleef het. Voorbladnooi is
haar storie, met die mooi, met die hartseer.
Kan wat vandag deurgaan as "kabaret" die toets met die verlede
deurstaan? In Koffer in Berlyn ontleed Aucamp die talle fasette van
kabaret: die integrasie tussen beeld, musiek en woord – met 'n tema
en struktuur waarin ironie sentraal staan. Lesings, resensies,
koerant- en tydskrifartikels ander letterkundige bydraes, sowel as
uittreksels van sommige van Aucamp se kabarette word hier
meesterlik byeengebring.
Hennie Aucamp het in 'n huldeblyk na Toerien se dood opgemerk dat
Om te onthou beslis meer aandag verdien as wat dit by verskyning
gaande gemaak het: "[Barend was] 'n man vir alle seisoene, veral
vir die herfs en die winter. Maar weerkerende motiewe is daar tog:
die natuur, die liefde, die kunste. En hierin is hy, ondanks sy
ironie en satires, 'n aartsromantikus."
|
|